Dış Uzay

Yıldızlar, gökadalar, ötegezegenler… Dışarısı, yani epey uzak yerler!

Temmuz, 2015

  • 23 Temmuz

    Dünya Versiyon 2.0: Kepler-452b

    NASA’nın Kepler görevi kapsamında, ilk defa yaşanabilir kuşakta yer alan Dünya benzeri olma olasılığı çok yüksek bir gezegenin varlığı kesin olarak saptandı. Üstelik bu gezegen Güneş ile çok benzer bir yıldızın etrafında dolanıyor! Kepler-452b adı verilen gezegen, şu zamana kadar Güneş benzeri yıldızların çevresinde bulduğumuz gezegenler arasında, “yaşanabilir kuşakta” yer alan en küçük gezegen. …

  • 20 Temmuz

    Gökyüzündeki Ani Parlamalar: İridyum Uyduları

    Amatör astronomlar açısından izlemesi en keyifli olaylarından biri de “İridium Parlamaları”dır. Bunlar, uydu telefonları ve çağrı cihazlarının yeryüzünde kullanımını sağlamak amaçlı yörüngede dolanan uydulardır. 690 kilogramlık ağırlıklarıyla oldukça iri sayılabilecek iridyum uyduları, alçak Dünya yörüngesinde, yaklaşık 780 km yüksekte yer alırlar ve sayıları 72 tanedir. Dünya yörüngesindeki yaklaşık 100 dakika süren dolanımları sırasında her gün …

  • 12 Temmuz

    Karadul Atarcası ve En Hızlı Dolanan Yıldız

    Karadul (Black Widow) tanımı bir cins örümcekten kaynaklanır: Çiftleştikten sonra dişisinin erkeğini yemekten çekinmediği bir örümcek türünün adıdır. Peki bu terim gökbilime nasıl girmiştir? Çift yıldızlar ortak kütle merkezi çevresinde dolanan yıldızlardır. Eğer bunlardan biri çok yoğun bir nötron yıldızı (atarca) ise ve bileşenine çok yakınsa, bir takım çekim (Roche şişimi) ve …

Haziran, 2015

  • 24 Haziran

    En Parlak Yıldızlar 2: Achernar (Alfa Eridani)

    Achernar, gece gökyüzünde gördüğümüz en parlak yıldızlar arasında 0.5 kadir parlaklığı ile 9. sırada yer alıyor. Yıldızın birkaç ismi var; Alfa Eridani, α Eridani veya Türkçe adıyla “Ağız”… İsim, tahmin edeceğiniz üzere Arapça’dan geliyor; “akhir an-nahr” (آخر النهر). Türkçe’ye çevirisi ise “ağız” şeklinde. Çoğu yıldızın ismi de şu yazımızda okuyabileceğiniz gibi Arapça’dan gelir.  …

  • 23 Haziran

    En Parlak Yıldızlar 1: Arcturus

    Geceleri gökyüzüne baktığımızda, eğer ışık kirliliği olmayan bir yerde isek binlerce yıldız görürüz. Bu binlerce yıldız arasında bazıları diğerlerinden belirgin derecede parlaktır ve hemen göze çarparlar. Daha önce “Yakınımızdaki Yıldızlar” yazı dizimizde olduğu gibi, gece göğünün bu en parlak yıldızlarını size tanıtmaya çalışacağız. Bu yazı dizimizde, özel konumlarından dolayı veya “yakınımızdaki …

Mayıs, 2015

  • 28 Mayıs

    SETI Projesi: Neyi, Nasıl Arıyoruz?

    Seti araştırmalarının önündeki en büyük “sıkıntı”, neyi araştıracağımız konusunda alınan kararın kanımca realiteye pek uygun düşmemesi. Böylesi bir girişten sanırım bunun “eleştirel” bir yazı olacağını anladınız. Proje kapsamında, dünya dışı uygarlıklardan gelebilecek radyo sinyalleri taranıyor. Fakat bu tarama, dünya dışı yabancı uygarlıkların yaydığı olağan radyo yayınlarını yakalayabilmek için değil de, …

Nisan, 2015

  • 29 Nisan

    Saf Elmas Gezegenler

    Son zamanlarda bulunan bazı ötegezegenlerin sadece elmastan oluştuğuna dair ilginç popüler bilim haberlerini okumuşunuzdur. “55 Cancri e” ötegezegeninin iç yapısının büyük miktarda elmas ve grafitten oluştuğu ileri sürülmüştür. Gökbilimciler bu gezegende maden ocağı açarak elmas çıkartıp zengin olmak istemezler ama, yaptıkları araştırmanın da ses getirmesini isterler. Belki okuması anlaması güç …

  • 23 Nisan

    Güneş Sistemi Dışındaki Gezegenler 3: K Tipi Anakol Yıldızları

    Yazı dizimizin daha önceki iki serisinde önce cüce yıldızları, daha sonra da gaz devi gezegenlerin uydularını incelemiştik. Eğer okumadıysanız, öncelikle o iki yazımızı okumanızı tavsiye ederiz. Bu yazımızda ise, yaşama ev sahipliği yapabilecek bir diğer uygun yıldız türüne göz atacağız. Gökbilimle az veya çok ilgilenen herkesin bildiği birkaç yıldız tipi vardır: …

Mart, 2015

  • 21 Mart

    Güneş Sistemi Dışındaki Gezegenler: 2

    Güneş sistemi dışında üzerinde bildiğimiz anlamda yaşam oluşma ihtimali olan gezegen arayışında, dev gezegenlerin uyduları gözden kaçırılıyor. Ötegezegenleri (exoplanet) anlattığımız bu yazı dizimizin ilk bölümünde, kırmızı cüce yıldızların yaşama ev sahipliği yapabilecek gezegenleri üzerinde durmuştuk. Bu makalemizde ise gaz devi gezegenlerin uydularından söz edeceğiz. Bugün keşfedebildiğimiz gezegenlerin çok büyük kısmı …

  • 9 Mart

    Güneş Sistemi Dışındaki Gezegenler 1: Cüce Yıldızlar

    Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri (ötegezegen yahut exoplanet olarak da isimlendirilirler) anlatmadan önce, konunun daha iyi anlaşılabilmesi için bu gezegenlerin barınabileceği yerleri tanımamız gerekiyor. O nedenle yazı dizimizin ilk birkaç bölümü, ötegezegenlere ev sahipliği yapabilecek gökcisimleri üzerine olacak. Daha sonra da gezegenlerin özelliklerini incelemeye, burada yaşamın nasıl şekillenebileceğini görmeye çalışacağız. Bir …

  • 9 Mart

    Kozmik Işık Ufku ve Gözlemlenebilir Evren

    İçerisinde yer aldığımız evrenin her ne kadar bir sınırı olmasa da ve hatta sonsuz bir büyüklükte bile olsa, İnsanoğlunun Evren hakkında bilgi sahibi olabildiği sınırlı bir evren bölgesi mevcuttur. Bilim insanları, bu sınırın içerisinde kalan tüm alanı ve bu alanın içerisinde tüm cisimleri genel olarak “Gözlemlenebilir Evren” olarak tanımlamaktadır. Astronomlar, …

  • 2 Mart

    Küçük Ayı Ve Kutup Yıldızı

    Polaris, ya da bizde bilinen adıyla Kutup Yıldızı; Kuzey Yıldızı veya Demir Kazık… Dünya’dan 432 ışık yılı uzaklıkta bir çift yıldız. Tabi biz, büyük olan yıldızı görüyoruz. Güneş’in 48 katı bir çapa sahip olduğu biliniyor. Yüzey sıcaklığı ise yaklaşık 5900 santigrat derece. Güneş’in 48 katı çapa ve 5900 derece yüzey …

Ocak, 2015

  • 31 Ocak

    J1407b Süper Satürn

    Geçtiğimiz günlerde Güneş Sistemi’nin dışında Satürn’ün halkalarından tam 200 kat daha büyük halkalara sahip olan bir ötegezegen (exoplanet) keşfedildi. J1407 kataloglu yıldızın yörüngesinden bulunan ilk ötegezegen olmasından dolayı bu gezegen “J1407b” olarak adlandırılıyor. J1407b çapı yaklaşık olarak 89 milyon km’ye ulaşan 37 tane halkaya sahip. Bu değer Güneş-Yer arası mesafenin yarısından …

  • 28 Ocak

    Bok Küreleri (Bart Damlacığı)

    Adından da anlaşılabileceği gibi diyerek girmeyeceğiz bu sefer cümleye. Çünkü adı sandığımız şeyden değil, kaşifi Bartholomeus Jan Bart Bok’dan geliyor. Türkiye dışında “Bok Globule – Bok Küreciği” olarak adlandırılsa da, bizde soyisminin çağrıştırdığı kötü izlenim nedeniyle “Bart Küreleri / Bart Damlacığı” olarak isimlendiriliyor. Oldukça soğuk (10 Kelvin) olan bu gaz …

  • 21 Ocak

    Yıldız Astrofiziği 5: Tayf Türleri

    Yıldızları incelerken her birinin kendine ait olan parmak izlerine bakarız. Bu parmak izi yıldızlarda tayftır. Her ne kadar hepsi kendine özgü olsa da, ortak özellikler taşıyanları belirli sınıflar altında toplayabiliriz. Bir yıldızın kaderini yalnızca onun kütlesi belirlediğinden(büyük oranda) buna bağlı olan sıcaklık, yarıçap, renk, tayf çizgileri gibi birçok özelliği de …

  • 19 Ocak

    RS Ophiuchi (RS Yılancı)

    RS Ophiuchi, görece yakınımızdaki oldukça ilginç yıldızlardan biri. Onu ilginç kılan şey ise, yaklaşık 20 yıllık aralıklarla parlaklığının çok büyük ölçüde artış gösteriyor olması. Artışın nedeni, RS Ophiuchi’nin aslında bir çift yıldız sistemi olmasında yatıyor. Sistem iki yıldızdan oluşuyor: Biri kırmızı dev yıldız, diğeri ise artık enerji üretmeyen, ölmüş bir …

  • 16 Ocak

    Cüce Galaksiler: Evrenin Sokak Çocukları

    Işıltılı astronomi fotoğraflarında kendilerine pek yer bulamasalar da, bazen zoraki birkaç kelime ile geçiştirilseler de, cüce galaksiler evrendeki en yaygın galaksi (gökada) türü. Gökadalarla ilgili genel bir bilgi için şu yazımızı okuyabilirsiniz. Yüzlerce milyar yıldız içeren Samanyolu, Andromeda gibi şaşalı dev spiral galaksilerin aksine, oldukça küçük ve mütevazı olup kendi …

  • 15 Ocak

    Yakınımızdaki Yıldızlar: Vega

    Yaydığı parlak mavi ışıkla, yaz gecelerinin en parlak gökcisimlerinden biri olan Vega, yaklaşık 25 ışık yılı uzaklığı ile bize oldukça yakın bir yıldızdır. Yaz üçgenini oluşturan 3 yıldız arasında, üçgenin en üst köşesindeki yıldız olarak onu görebilirsiniz. Spektral (ışınım rengi) sınıflandırmasına göre A sınıfı bir yıldız olan Vega, bizim güneşimizden …

  • 7 Ocak

    Aldebaran

    Hıristiyan mitolojisindeki başmelek Michael’in (Mikail) adıyla da anılan Aldebaran, (α Tau, α Tauri, Alpha Tauri) Boğa takımyıldızında dünyadan 65 ışık yılı uzaklıkta bir kırmızı dev yıldızdır. 0,87’nci kadir parlaklığı ile geceleyin gökyüzünün en parlak yıldızlarından biridir. Aldebaran ismi Arapça’dır ve izleyici olarak tercüme edilir, gece gökyüzünde Pleiades (Yedi Kızkardeş, Ülker) …