Dış Uzay

Yıldızlar, gökadalar, ötegezegenler… Dışarısı, yani epey uzak yerler!

Mart, 2018

  • 15 Mart

    NGC 1015: Sarmallar ve Süpernovalar

    Hubble’dan gelen üstteki nefes kesici görüntü, Dünya’dan yaklaşık 118 milyon ışık yılı uzaklıktaki Balina (Cetus) Takımyıldızının içerisinde yer almakta olan NGC 1015 adlı görkemli gökadayı gösteriyor. Bu görüntüde; NGC 1015’in yüzünü, güzel simetrik sarmal kolları ile ışıl ışıl bir çarkıfelek havai fişeğini andıran sahneyi ortaya çıkaran parlak merkez çıkıntısı ile …

  • 13 Mart

    Arp 256: Birleşmeye Başlayan İki Galaksi

    Hubble Uzay Teleskobu, “Arp 256 galaksi çiftinin” muhteşem birleşmesini gözlemliyor. Avrupa Uzay Ajansı yetkilileri, 8 Mart Perşembe günü yayınladıkları bu fotoğrafın açıklamasında, galaksilerin göz alıcı yıldız oluşum bölgeleri ile birlikte parladığını ve parlak mavi ışıkların sıcak bebek yıldızları oluşturan yıldız oluşum bölgeleri olduğunu belirttiler. (Hubble projesi, ESA ve NASA arasındaki bir …

  • 2 Mart

    Samanyolu Galaksisi: “Gerçek Vatanımız”

    Şehir ışıklarından uzakta Ay’ın olmadığı açık bir gecede, gökyüzünü bir baştan öbür başa kuşatan puslu, parlak bir şerit görülür. Bugün, bu puslu şeridin Güneş’in de içinde bulunduğu 400 milyar kadar yıldız içeren, disk şeklinde bir gökada; yani Samanyolu olduğunu biliyoruz. Bir teleskop ile Samanyolu’nu inceleyen ilk astronom Galileo, Samanyolu’nun sayısız yıldızlardan ibaret olduğunu …

Şubat, 2018

  • 28 Şubat

    Yakınımızdaki Yıldızlar: “En Yakın Yıldız” Proxima Centauri

    Yıldızların büyüklüklerinin; parlaklıklarına ve dolayısıyla görünümlerine ne kadar dramatik biçimde etki edebildiğini hiç düşündünüz mü? Bize Güneş’ten sonra en yakın yıldız olan Proxima Centauri’nin keşfi, bu dramatik etkiye rağmen yapılan en büyük keşiflerden biridir. Yukarıda gördüğünüz fotoğrafta, soldaki sarımsı yıldız hemen herkesin bildiği, bize 4.4 ışık yılı uzakta yer alan Alpha …

  • 27 Şubat

    Spagetti Bulutsusu (Simeis 147)

    Üstte görmüş olduğunuz Spagetti Bulutsusu, bizden yaklaşık 3.000 ışık yılı uzaklıktaki ölü bir yıldızın kalıntısı, yani, bir süpernova artığıdır. Süpernovalar, Güneş’den onlarca kat büyük yıldızların ömürlerinin sonuna gelip yakıtları tükendiğinde, kendi içlerine çok büyük bir hızla çökmesi sonucu meydana gelen muazzam yıldız patlamalarına verilen isimdir. Spagetti Bulutsusu’nu oluşturan yıldız da, daha …

  • 21 Şubat

    Messier 66 (M66) Galaksisi

    Messier 66, M66, ya da diğer adıyla NGC 3627 olarak da bilinen ve galaksimiz Samanyolu gibi sarmal bir yapıya sahip olan bu güzel gökada, Aslan (Leo) takımyıldızı yönünde, bize yaklaşık 36 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunur. 1780 yılında Charles Messier tarafından keşfedilen gökadalar arasında olan M65 ve NGC 3628 ile …

  • 21 Şubat

    Evrendeki Gökada (Galaksi) Sayısı Ne Kadar?

    Gökbilimciler görebildiğimiz evrendeki galaksi sayısından bahsederken, genelde 300 milyar gibi bir sayı verirler. Bu da yanıltıcı biçimde evrende 300 milyar galaksi olduğu sanrısı yaratıyor. Oysa gökbilimciler bu rakamı verirken, “Samanyolu” veya “Andromeda” gibi büyük galaksileri kastediyorlar. Cüce galaksi olarak nitelenen küçük boyutlu galaksilerin sayısının ise 7-8 trilyon civarında olduğu tahmin …

  • 21 Şubat

    “Çok İlginç Bir Nesne”: NGC 5189

    Yukarıdaki fotoğrafta gördüğünüz bu muhteşem oluşum, IC 4274 ya da NGC 5189 isimleriyle bilinen bir gezegenimsi bulutsu. Gezegenimsi bulutsuların, eski zamanlarda büyütme gücü düşük teleskoplarla gözlemlendiğinde gezegenlere benzer şekilde göründükleri için bu şekilde adlandırıldıklarını da tekrar hatırlatalım. Orta sınıf bir yıldızın gezegenimsi bulutsu süreci evrensel zaman diliminde yalnızca bir an …

  • 9 Şubat

    Yıldızların Uzaklıkları Nasıl Bulunur? (Paralaks Yöntemi)

    Yıldızlar ile ilgili belgesel izlerken gözümüze takılan ilk şey genellikle yıldızların Dünya’ya olan uzaklıklarıdır. Peki, bu uzaklıkların (en azından belli bir noktaya kadar) nasıl hesaplandığını hiç merak ettiniz mi? Cevap basit bir lise geometrisinden ibaret. Evet, lise yıllarında bir çoğumuzun korkulu rüyası olan geometri. Evrendeki diğer yıldızları tanımamız için ilk …

  • 6 Şubat

    VY Canis Majoris Efsanesi

    Evet Canis Majoris çok büyüktür; çapı Güneş‘in yaklaşık 1.500 katı kadardır. Ancak, bu görülen büyüklüğü onu galaksimizin en muazzam yıldızı yapmaz. VY Canis Majoris’in, kütlesi (yani içerdiği madde miktarı, kabaca ağırlığı) sadece yaklaşık 18 Güneş kütlesine denk gelir. Çapıyla kütlesini oranladığımızda, Vy Canis Majoris’in “aşırı şişmiş” ölmek üzere olan bir …

  • 4 Şubat

    Messier 87 (M87) Galaksisi

    Üstte fotoğrafını gördüğünüz Messier 87 (M87), bizden 52-53 milyon ışık yılı uzakta yer alan dev boyutlu bir eliptik galaksidir. Adından da anlaşılacağı üzere, ünlü astronom Charles Messier tarafından 1781 yılında keşfedilmiştir. Bir çoğunuz, çok daha görkemli göründüğü için sarmal kollara sahip ışıltılı galaksi fotoğraflarına bakmaktan, tüm galaksileri sarmal yapıya sahip …

  • 3 Şubat

    En Parlak Yıldızlar 11: Antares

    Dünya göklerinin en parlak 15’inci yıldızı olan Antares, Akrep Takımyıldızı yönünde, özellikle yaz aylarında sarımsı parlak ışıltısıyla kolayca farkedilip diğer yıldızlardan ayırd edilebilir. İsminin kökeni Antik Yunan’dan gelir. Gökyüzünde sarımsı ışıltısı nedeniyle Mars’a benzetildiği için “Anti Ares” olarak adlandırılmıştır. Yunanca Ares (Roma isimlendirmesi Mars), dönemin savaş tanrısıdır. Bizden yaklaşık 550-600 …

  • 1 Şubat

    Messier 83 (M83) Galaksisi

    Üstteki Hubble teleskobu ile alınmış fotoğrafta, Nicolas Louis de Lacaille tarafından 1752 yılında keşfedilen ve Charles Messier’in ünlü “Messier Kataloğu”nda yer verdiği M83 Galaksisi’nin spiral kollarından birine yakından bir bakış görüyorsunuz. M83, bize sadece 15 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve tıpkı gökadamız Samanyolu gibi sarmal bir yapıya sahiptir. Görmüş olduğunuz kırmızı alanlar, …

  • 1 Şubat

    Yakınımızdaki Yıldızlar: Barnard Yıldızı

    Barnard Yıldızı, Centauri sisteminden sonra, sadece 6 ışık yılı uzaklığı ile bize en yakın ikinci yıldız ve önümüzdeki 10 bin yıl içinde bize en yakın yıldız haline geleceği düşünülüyor. Yılancı Takımyıldızı yönünde yer alan ve Güneş’e göre olan hareketi göz önünde bulundurulduğunda, en hareketli yıldız olarak bilinen Barnard Yıldızı (Barnard’s …

Ocak, 2018

  • 30 Ocak

    Sen Sirius Olamazsın! (Gaia 1 Yıldız Kümesi)

    Amatör astronom Harald Kaiser, parlak bir yıldız olan Sirius’un ışıltısını maskeleyerek ilk kez ESA’nın Gaia görevinde keşfedilen ve nesiller boyu astronomlardan gizlenmeyi başaran bir yıldız kümesini görüntülemeyi başardı. Eğer kış aylarında gece gökyüzüne dikkatlice bakmış iseniz, Orion takımyıldızına yakın bir yerlerde yer alan çok parlak bir yıldıza rastlamış olabilirsiniz. Bu …

  • 29 Ocak

    Gelecekteki Komşu Yıldızımız: Gliese 710

    Üstte yakışıklı bir fotoğrafını gördüğünüz, şu an bize 64 ışık yılı uzaktaki Gliese 710 yıldızı; yaklaşık 1.5 milyon yıl sonra Güneş’e en yakın yıldız olacak. Hatta gökbilim ölçüleriyle; neredeyse “burnumuzun dibine” kadar yaklaşacak diyebiliriz. Galaksimiz Samanyolu’nun bulunduğumuz bölgesinde ve sarmal kolların genelinde, yıldız sistemleri arasındaki mesafe oldukça büyük; çoğunlukla 3-4 …

  • 28 Ocak

    Sırıtkan Kedi Galaksi Grubu

    Samanyolu’nun ve tüm galaksilerin arasında çok fazla karanlık madde bulunuyor. Kütle çekimsel kırılma etkisiyle ışıkta gerçekleşen bozulma ise bu kediyi oluşturuyor. (Kütleçekim mercek etkisi denilen bu olay hakkında daha fazla bilgi için bu yazımızı okuyabilirsiniz.) Chandra X-Işını Gözlem Evi bu fotoğrafı 23 Kasım 2015’te ortaya çıkardı. Fotoğraf, Sırıtkan Kedi olarak adlandırılan …

  • 28 Ocak

    NGC 4889’un Kalbinde Uyuyan Dev Kara Delik!

    NGC 4889 gökadasının kalbinde devasa büklükte kütleye sahip bir kara delik gizleniyor. Astronomlar bu devin beslenmesinin durduğunu ve durağanlaştığını düşünüyor. Uzaklardaki NGC 4889 gökadasının merkezinde şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük kütleli kara deliklerden birinin gizlendiği ortaya çıktı. Bunu ortaya çıkaran ise Hubble Uzay Teleskobu’ndan fotoğraflar. Yukarıdaki fotoğraftaki en parlak ve …

  • 17 Ocak

    En Uzun Süreli Değişen Yıldız Tutulması

    Öyle bir Dünya hayal edin ki, Güneş’iniz tam tutulmayla 69 yılda bir kaybolsun ve bu tutulma toplam üç buçuk yıl sürsün. Dünya’dan 10 bin ışık yılı uzaklıktaki henüz isimlendirilmeyen bir çift yıldız sisteminde gerçekleşen olayın bundan ibaret olduğunu söyleyebiliriz. Keşfedilen ve tutulma süresi ile en uzun dönem rekorlarını kıran değişen yıldız …