Amatör Astronomi Tüm Yazılar

Gökyüzü Yazılımları – Stellarium

Stellarium8
Hazırlayan: Ögetay Kayalı
Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedintumblrmail

Bilgisayar teknolojisinin gelişimi sayesinde bundan yıllar önce cilt cilt sayfalar dolusu kataloglardan bir cisim ararken, şimdi basit bir tuşla aradığınız cismin nerede olduğunu bulabiliyoruz. Üstelik o cismin aradığınız özellikleri de yanında yazıyor, hatta başka bir tarihte hangi zaman aralığında nerede olduğu bilgisine de ulaşabiliyoruz. Yani eğer gökyüzünde ne olduğunu anlayamadığımız bir gök cismi görürsek, Stellarium’dan açıp bakarak ne olduğunu kolaylıkla öğrenebiliyoruz.

Stellarium, bulunduğunuz konum ve tarih/saat bilgisinden yola çıkarak size gökyüzünün eş zamanlı bir simülasyonunu gösteriyor. Sağladığı gelişmiş seçenekler sayesinde ne görmek istiyorsanız sizin için bulması kolay bir hale getiriyor. Üstelik bu yazılım tamamen ücretsiz ve açık kaynak kodlu.

İndirmek için: http://www.stellarium.org/

Başlangıç

Stellarium’un iki tane menüsü var. Bunlar farenizi sol tarafa getirdiğinizde ve alt tarafa getirdiğinizde beliriyorlar, yani fare ile sol alt kenarlarda gezinince bu menülerin geldiğini göreceksiniz. Sol menü genel ayar menüsü iken, alt menü gökyüzü seçeneklerini barındıran menüdür. Bunları ve kısayollarını birazdan kapsamlı bir şekilde ele alacağız.

Alt Menü

Alt Menü

Yan Menü

Yan Menü

Başlangıçta yapmamız gereken basit iki tane ayar bulunuyor. Bulunduğunuz yerde gökyüzünün nasıl olduğunu görebilmek için öncelikle “Konum Ayarları” bölümünden Konum bilgisini girmeliyiz. Bunun için iki seçenek bulunuyor, şehir adından seçmek ve koordinat girmek. Hangisi sizin için kolaysa onu uygulayabilirsiniz, bana şehir adı daha kolay geliyor. Eğer bulunduğunuz yerin adı çıkmıyorsa endişe etmeyin, yakın çevrenizdeki bir yer de işinizi görecektir.

Burada yükseklik bilgisinin girilmesi çok önemli değil, bunun konmasının sebebi Stellarium’un ışık kirliliğini ve atmosferi hesaba katarak bir görüntü ortaya sunması. Atmosfer ve ışık kirliliği gök cisimlerinin görünümünü etkilediğinden Stellarium konum bilginizi kullanarak size uygun bir görüntü sunmaya çalışıyor. Dilerseniz siz bunu kendiniz de ayarlayabilirsiniz, ya da atmosferik etkiyi tamamen ortadan kaldırabilirsiniz.

İkinci önemli ayar ise Tarih ve Saat ayarı. Gözlem yapmak istediğiniz veya merak ettiğiniz bir zamanı girdikten sonra Stellarium size o an bulunduğunuz yerden gökyüzünün nasıl göründüğünü gösterecek. Ayrıca alt menüde sağ kısımda ileri geri yön tuşlarına basarak zamanı ileri geri yönde hızlandırabilirsiniz. Birkaç kere basarsanız daha hızlı akacaktır. Normal hızında akmasını sağlayan oynatma tuşunun sağındaki tuş ise sizi şu ana geri getirir.

İpucu: Zamanı geri yönde hızlandırmak için J tuşuna, normalleştirmek için K tuşuna, ileri yönde hızlandırmak için L tuşuna basabilirsiniz. Daha hızlı ilerlemesi için birkaç kez basın.

Gözlem İçin Kullanmak

Gözlem amacınıza veya isteğinize uygun olarak Stellariumda gezinebilirsiniz. Ben öncelikle farenin ileri geri kaydırma topunu kullanarak geniş bir açıya alıyorum. Aşağıda gördüğünüz üzere küresel bir görünüş elde ediliyor, böylelikle öncelikle gökyüzünde ne nerede tek çırpıda görmüş oluyorum. Dikkat ederseniz alt menüde FOV(Field Of View) görüş açısı değeri 138 derece.

Stellarium3

İşimizi kolaylaştıracak bazı seçenekleri belirleyelim.

1. Yıldızların İsimleri (Kaç kadire kadar gösterilsin?)
2. Takım Yıldız İsimleri ve İşaretleri
3. Gezegen İsimleri
4. Bulutsular (Kaç kadire kadar gösterilsin?)

Eğer basit bulutsuların nerede olduğunu pratik bir şekilde görmek istiyorsanız D veya N tuşuna basabilirsiniz. Buna bastığınızda aşağıdaki gibi bir görüntüyle karşılaşacaksınız.

D veya N tuşuna bastığınızda temel gök cisimleri işaretlenir

D veya N tuşuna bastığınızda temel gök cisimleri işaretlenir

Burada bulutsu olarak bir genelleme yaptık fakat aslında bunlar temel gök cisimleri ya da daha uygun bir tabiriyle derin uzay cisimleridir. Burada daire içinde artı işaretli olanlar küresel kümeleri, kesikli halka şeklinde olanlar açık kümeleri, kesikli halka etrafında kare olanlar ise küme ile ilişkili bulutsuya sahip bir cismi işaret eder. Aynı zamanda yukarıda görünmüyor fakat elips şeklinde olanlar da gökadaları belirtiyor. Burada görünmemelerinin sebebi kısayol tuşuyla basit bir işlem yapmış olmamız. Bu işlem bize belirli bir kadir değerine kadar olan derin uzay cisimlerini gösterir. Eğer daha sönükleri görmek istiyorsak yan menüden gökyüzü seçeneklerine gitmeliyiz.

Stellarium5

Gökyüzü seçenekleri menüsü

Menünün İngilizce görünmesinin sebebi programdaki dil seçiminden kaynaklanıyor, eğer siz Türkçe’yi seçerseniz Türkçe görünecektir.

1) Buradaki kutuyu işaretlediğinizde belirlediğiniz kadir değerine kadar yıldızların isimleri haritada görünür. Kadir değerini ayarlamak için çubuğu kaydırmanız yeterli, arka planda görerek yeterliliğini anlayabilirsiniz.
2) Yukarıdaki işlemin aynısını bu sefer derin uzay cisimleri için yapıyoruz. Dikkat ederseniz sağa kaydırdığımızda daha sönükleri göstermeye başladı, artık görünmeyen gökadalar da işaretli bir şekilde görünüyor. Ben en çok bu ayarla oynuyorum.
3) Bu da aynı işlemi gezegenler için uyarlıyor.
4) Burada kadir değerine göre limit değer verebiliyorsunuz. Eğer kutuları işaretlerseniz yıldızları veya derin uzay cisimlerini şu kadire kadar göster diyebilirsiniz.
5) Bu kısımda atmosferik etki ile ilgili ayarlar bulunuyor. Atmosferi kaldırırsanız görüntü karanlıklaşıp güzelleşecektir. Fakat şehir içinde gerçek bir görüntüyü hedefliyorsanız buradan ışık kirliliği ayarıyla oynama yapabilirsiniz. Aynı zamanda atmosferi kaldırmak için A kısayol tuşunu kullanabilirsiniz.

Stellarium6

 

Farz edelim ki Dumbbell Bulutsusu’nu gözümüze kestirdik ve fareyi kullanarak ona yaklaştık. Gördüğünüz üzere şu andaki FOV değeri 1.53 derece, yani oldukça ufak bir alan. Bu demek oluyor ki zaman geçtikçe Dünya hareketine devam ettiği için gökyüzü de hareket edecek ve Dumbbell Bulutsusu zamanla gözden kaybolacak. Eğer cisminizi seçip boşluk tuşuna basarsanız o cismi ekranda ortalar ve takip eder.

Aynı zamanda tıkladığınız gök cismi ile ilgili bilgiler sol üst köşede görünür. Bunlar gök cisminin tipi, kadir değeri, sağ açıklık, dik açıklık, yükseklik, ufuk açısı ve görünür boyutu gibi parametreler. Koordinatlara değinmişken size kolaylık sağlayabilecek bir diğer özellik de görüntüye koordinat sistemine çizdirmektir. Bunu alt menüden yapabildiğiniz gibi ekvatoryal(eşlek) koordinat sistemi için E tuşuna, alt-az sistem için ise Z tuşuna basarak da getirebilirsiniz.

Ekvatoryal(eşlek) koordinat sistemi

Ekvatoryal(eşlek) koordinat sistemi

Kısayollar

Tuş Açıklama
1 gün geriye gider
8 Zamanı şu ana getirir
= 1 gün ileriye gider
J Zamanı geri yönde hızlandırır
K Zamanın akışını normale çevirir
L Zamanı ileri yönde hızlandırır
[ 1 hafta geriye gider
] 1 hafta ileriye gider
Alt+- 1 yıldızıl gün geriye gider
Alt+= 1 yıldızıl gün ileriye gider
Alt+[ 1 yıldızıl hafta geriye gider
Alt+] 1 yıldızıl hafta ileriye gider
Ctrl+- 1 saat geriye gider
Ctrl+= 1 saat ileriye gider
. Ekvator çizgisi
, Ekliptik çizgisi
A Atmosfer
B Takımyıldız sınırları
C Takımyıldız çizgileri
E Ekvator koordinatları
F Sis
G Yer
N Derin uzay
P Gezegenler
Q Kardinal noktaları
R Takımyıldız şekilleri
S Yıldızlar
V Takımyıldız Etiketleri
Z Alt-az koordinatlar
F11 Tam ekran
Ctrl+Shift+H Görüntüyü yatayda ters çevir
Ctrl+Shift+V Görüntüyü dikeyde ters çevir
/ Seçili cisme yaklaş
T Cismi takip et
\ Uzaklaş
Boşluk Cismi ortala
Ctrl+G Seçili gezegeni konum olarak ayarla
Sol tıklama Cismi seç
Sağ tıklama Seçimi iptal et
Page Up/Down Yaklaş/Uzaklaş
CTRL + Up/Down Yaklaş/Uzaklaş
Ok tuşları & Sol tıkla sürükle Gökyüzünde gezin
F1 Yardım penceresi
F2 Ayarlar penceresi
F3, Ctrl+F Arama penceresi
F4 Gökyüzü seçenekleri penceresi
F5 Tarih/saat penceresi
F6 Konum penceresi
Ctrl+M Ekvatoryal ve alt-az kurguları değiştir
Ctrl+Q Çıkış
Ctrl+S Ekran görüntüsü

Ögetay Kayalı

Hep daha fazla okumak gerekir...

Yorum

Yazar Hakkında

Ögetay Kayalı

Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri öğrencisi. Çoğunlukla yıldız astrofiziği ile fizik ve matematiğin gündelik yaşantıdaki rolü üzerine yazıyor. Alanı dışında amatör olarak fotoğrafçılık, resim, programlama, mekanik, elektronik ve biyokimya ile ilgileniyor. Kozmik Anafor'dan ayrılmış, şu an www.rasyonalist.org sitesinde yazarlık yapmaktadır.