Dış Uzay Tüm Yazılar

Holmberg 15A Karadeliği

karadelik

1937’de İsveçli astronom Erik Holmberg tarafından keşfedilmesiyle kaşifinin ismini alan Holmberg 15A, Abell 85 galaksi kümesinde bulunan süperdev bir eliptik galaksi. Dünya’mıza olan uzaklığı ise yaklaşık 700 milyon ışık yılı.

Holmberg 15A galaksisine özel bir yer ayırmamızın sebebi ise merkezinde sahip olduğu büyük bir karadelik. Bu karadelik öylesine büyük ki, bir ucundan diğer ucuna olan uzaklığı, yani çapı yaklaşık 60 milyar kilometre. Ayrıca Holmberg 15A karadeliği Wikipedia’nın en ağır karadelikler listesinde 21. sırada bulunuyor. Ancak 21. sıra yine de onu keşfettiğimiz en ağır karadeliklerden biri yapmaya yetiyor. (Buradaki ağırlık, fizikteki ağırlık değil, kütledir. Anlaşılabilirliği açısından ağırlık kelimesi tercih edilmiştir.)

Abel 85 kümesinin görünür ışık ve chandra ile alınmış x ışını fotoğrafı

Abel 85 kümesinin görünür ışık ve Chandra ile alınmış X-ışını fotoğrafı

Holmberg 15A’nın merkezindeki karadelik süper kütleli karadelik olarak sınıflandırılıyor. Süper kütleli karadelikler ise en büyük karadelik çeşididirler ve milyarlarca Güneş’in ağırlığına eşit ağırlıkta (kütlede) olabilirler. Böylesi büyük kütleli karadelikler genellikle galaksilerin merkezinde ve kuasarlarda bulunurlar. Örneğin yaşadığımız Samanyolu galaksisinin merkezindeki karadelik de bir süper kütleli karadeliktir.

Holmberg 15A karadeliğinin kütlesi yaklaşık olarak 10 üzeri 10 (On milyar) Güneş kütlesine eşit. 1 Güneş kütlesinin Dünya’nın kütlesinin 332.946 katı olduğunu düşünürsek bu karadeliğin 21. en ağır karadelik olmasına rağmen yine de ne kadar ağır olduğunu biraz olsun anlayabiliriz. Ancak elbette Holmberg 15A karadeliğini asıl ünlendiren şey, içinde yer aldığı galaksi çekirdeğinin sahip olduğu muazzam büyüklük. Bu büyüklüğü daha iyi anlayabilmek adına evrendeki diğer büyüklük oranlarıyla kıyaslayabiliriz.

Holmberg 15A galaksisinin çekirdek çapının 15.000 ışık yılı genişlikte olduğunu aklımızda tutarak başlayalım. Güneş sistemimiz 1,5-2 ışık yılı genişliğinde. Yani bu bölge, güneş sistemimizin kapladığı alandan 7.000 kat daha fazla alan kaplıyor. Güneş’le birlikte birkaç yüz yıldızın daha içerisinde hareket etmekte olduğu yerel yıldızlararası bulut 30 ışık yılı genişliğinde. Yani Holmberg 15A, yerel yıldızlararası bulutun kapladığı alandan 500 kat daha fazla alan kaplamakta. Güneş’in de bulunduğu pek çok yıldız içeren Gould Kuşağı ise 3.000 ışık yılı genişliğinde, yani Gould Kuşağı’ndan 5 kat daha büyük bir alan kaplıyor. Güneş’in yolculuk yaptığı ve Samanyolu galaksisinin bir kolu olan 10.000 ışık yılı genişliğindeki Orion Kolu bile Holmberg 15A’nın büyüklüğünün yanına yaklaşamıyor.

 Kemal Cihat Toprakçı
Hep daha fazla okumak gerekir...

Yazar Hakkında

Kemal Cihat Toprakçı

Akdeniz Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı öğrencisidir.

Karaman doğumlu olup, astronomiye küçük yaşlardan beri ilgi duyan yazarın bugüne kadar Türkiye’nin pek çok bilim-astronomi portalında yazı ve makaleleri yayınlanmıştır. Ayrıca yazarın, Shumen Üniversitesi’nde görev yapan Dr. Sunay Ibryamov tarafından çevirisi yapılarak Bulgaristan astronomi gazetesine kazandırılmış bir yazısı da bulunmaktadır. Kozmik Anafor’dan ayrılmış, şu an www.rasyonalist.org sitesinde yazarlık yapmaktadır.