Popüler Bilim Tüm Yazılar

Şimşek, Yıldırım ve Gök Gürültüsü Nasıl Oluşur?

Hazırlayan: Eyüp Gürses
Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedintumblrmail

Günlük hayatımızdaki çoğu nesne statik elektrikle yüklenir. Mesela saçınıza kalem sürttüğünüzde ufalanmış kağıt parçalarının kalemin ucuna ve çevresine yapışmasının nedeni budur.

Veya süveterinizi çıkarırken duyduğunuz çıtırtı sesleri elektrik yüklü olmasından ve bu yükün boşalmasından kaynaklanır. Bunlar günlük olan en sıradan olaylardır. Şimdi konudan uzaklaşmadan yıldırım, şimşek ve gök gürültüsü gibi doğal olayların neden ve nasıl gerçekleştiğini açıklayalım.

Şimşek

Bildiğiniz gibi bulutlar yer altındaki suların, okyanusların, denizlerin vb. kaynakların Güneş ışığı veya yapay enerji kaynaklarının yardımıyla buharlaşıp yer küreden uzaklaştıkça yoğunlaşması ve kümeleşmesiyle oluşur. Eğer bir bulut aşırı miktarda + (pozitif) yükle yüklüyse ve civarındaki bir bulut da aşırı miktarda – (negatif) yüklü ise, bunların arasında bir elektrik boşalması gerçekleşir.

Yıldırım, temel olarak artı ve eksi yükler arasındaki elektrik aktarımıdır.

Bu da bizim günlük hayatımızda sıkça şahit olduğumuz ama üzerinde çokça düşünmediğimiz şimşekleri oluşturur. Ayrıca bahsettiğimiz bu olay, bulut ile yeryüzü arasında da meydana gelir yani akılda kalıcı olsun diye şimşekleri yüklü iki bulut veya bulut-yeryüzü arasındaki elektrik boşalması olarak tanımlayabilirsiniz.

Burada şu soru gelebilir: “Bulutlar nasıl elektrik yükleniyor?”

Aslında bu durum tümüyle saçınıza sürttüğünüz kalemin elektrik yüklenmesi ile aynıdır. Bulutları oluşturan su molekülleri, atmosferde yol alırken diğer hava molekülleriyle sürdünürler. Bu sürtünme sonucu da statik elektrik yüklenmesi gerçekleşir.

Yıldırım

Yıldırımlar, şimşeklerin aksine sadece bulut ile yeryüzü arasında oluşur ve adından da anlaşılacağı gibi çok daha tehlikelidir. Tamam adından bazıları anlamayabilir sadece bir şakaydı… Şimşeklerde anlattığımızın aynısı yıldırımlarda da geçerlidir (yalnız burada olan yüklü bir bulut ile yeryüzü arasında gerçekleşir).

Yıldırım

Burada da çok tuhaf şeyler olmaz sadece bulut ile yeryüzü arasında elektrik aktarımı olur, hepsi bu. Bulut ile yeryüzü arasındaki elektriksel potansiyel farkı örneklemek gerekirse, buna yaklaşık olarak 100 milyon volt diyebiliriz.

Gök Gürültüsü

Pek çoğunuzun fark ettiği gibi gök gürültüsünden önce ya şimşeğin ışığını, ya da yıldırımın çaktığını görürüz bunun nedeni tabii ki ses hızının ışık hızından çok daha yavaş olmasından kaynaklanıyor.

Şimşek ve yıldırım çaktıktan sonra bu elektrik boşalması etkisiyle, etraftaki aniden çok yüksek derecelere ısınan havanın basıncı aşırı bir şekilde artar (yaklaşık olarak normal atmosfer basıncının 50 katı) ve tabii bununla birlikte sıcaklığıda(30.000 °C ye kadar) artar.

Gök gürültüsü, çoğu insan için korku kaynağıdır. Ancak, korkulacak bir şey değildir, çünkü size zarar vermez.

Artan sıcaklık ile birlikte hava aşırı derecede genleşmeye başlar ve bu yüksek hızdaki genleşme sonik patlamalara neden olur. Bu sonik dalgalar bazen ödünüzü kopartan gök gürültülerini oluşturur.

Yani anlayacağınız, gök gürültüsü şimşek çakmadan gerçekleşemez. Çünkü havanın sıcaklığının artması ve hızlıca genleşmesi gerekir. Fark ettiğiniz gibi şimşek olmadan dedik çünkü bahsettiğimiz gibi yıldırım özel bir şimşek türüdür. Yani, gök gürültüsü olduğunda bu illa ki bir yere yıldırım düştüğü anlamına gelmiyor. İki bulut arasında elektrik aktarımı sonucu sadece bir şimşek çakmış da olabilir.

Yıldırım, yıldırım düşmesi ve tehlikeleri ile ilgili daha geniş bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Eyüp Gürses

Hep daha fazla okumak gerekir...

Yorum

Yazar Hakkında

Eyüp Gürses