Bulutsu (Nebula) Çeşitleri

Bugün evrende var olan tüm yıldızların doğum yeri olan bulutsular (nebula), yani gaz ve toz bulutları, bizim o muhteşem fotoğraflarda gördüğümüz şekillerine göre bazı türlere ayrılır. Aynı zamanda bu türler, nasıl oluştukları veya ne oldukları hakkında bize bir çok şey söyler. Bu bulutsular; karanlık bulutsular, yansıma bulutsuları, salma bulutsuları, gezegenimsi bulutsular ve süpernova kalıntılarıdır.

Salma Bulutsusu

Salma bulutsuları, çok sıcak iyonize olmuş gazlardan oluşur. Bunun sebebi genellikle çevresinde bulunan bir yıldızdır. Elektronlar bulundukları enerji seviyesinden daha düşük bir enerji seviyesine geçiş yaptıklarında belirli bir frekansta ışık saçarlar. İşte salma bulutsuları bu sayede kendi ışıklarına sahiptir. Hatta çoğunlukla kırmızı görünmelerinin sebebi de en bol bulunan element olan hidrojenin verdiği salma çizgisinden kaynaklanır.

Kalp ve Ruh Bulutsusu. Fotoğraf: http://apod.nasa.gov/apod/ap031022.html
Bir salma bulutsusu olarak Kalp ve Ruh Bulutsusu. Fotoğraf: http://apod.nasa.gov/apod/ap031022.html

Karanlık Bulutsular

Karanlık bulutsular, oldukça yoğun olmaları sebebiyle içerisinden veya arkasından hiçbir ışık geçirmediği için çevresine göre koyu görünen bulutsulardır. Bunlar genellikle yansıma ve salma bulutsuları ile birlikte yer alır. Ayrıca tek başlarına yer aldıklarında detaylarının fark edilmesi daha zordur. Kızılötesi gözlemler yapılarak bu yoğun bulutsunun içerisinde oluşmakta olan ön-yıldızlar görünebilir. En popüler bulutsulardan biri olan At Başı Bulutsusu karanlık bir bulutsudur.

At Başı Bulutsusu
Bir karanlık bulutsu olarak At Başı Bulutsusu.

Yansıma Bulutsusu

Yansıma bulutsuları, adlarından da anlaşılacağı gibi, yakında bulunan bir yıldızdan aldıkları ışık sayesinde aydınlanırlar. Çoğunlukla bu bulutsular diğer bulutsu türleriyle birlikte bulunurlar.

İris Bulutsusu Fotoğraf: http://apod.nasa.gov/apod/ap140802.html
Bir yansıma bulutsusu olan İris Bulutsusu. Fotoğraf: http://apod.nasa.gov/apod/ap140802.html

Gezegenimsi Bulutsu

Gezegenimsi bulutsu, adının aksine gezegenler ile alakası olmayan bir oluşumdur. Ömrünün sonuna gelmiş Güneş benzeri kütleye sahip yıldızlar, dış katmanlarını uzaya saçarak, geriye merkezlerinde sıcak bir beyaz cüce bırakırlar. (Ayrıca bkz.)

Bir gezegenimsi bulutsu olan Halka Bulutsusu (M57)
Bir gezegenimsi bulutsu olan Halka Bulutsusu. (M57)

Süpernova Kalıntıları

Büyük kütleli yıldızların ömürlerinin sonunda şiddetli bir süpernova patlaması sonucu katmanlarını uzaya saçtığı, dağınık yapılardır. Gezegenimsi bulutsular aynı şiddetle dağılmadığı için daha düzenli görünürken, süpernova kalıntıları oldukça dağınık şekillere sahiptir.

900px-Crab_Nebula
Bir süpernova kalıntısı olan Yengeç Bulutsusu. (M1)

Kapak Fotoğrafı: Ahmet Kale
İçerik: Ögetay Kayalı

image_printPDF Kaydet & Yazdır

Yazar: Ögetay Kayalı

Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri öğrencisi. Çoğunlukla yıldız astrofiziği ile fizik ve matematiğin gündelik yaşantıdaki rolü üzerine yazıyor. Alanı dışında amatör olarak fotoğrafçılık, resim, programlama, mekanik, elektronik ve biyokimya ile ilgileniyor. Kozmik Anafor'dan ayrılmış, şu an www.rasyonalist.org sitesinde yazarlık yapmaktadır.

Keşfet!

Yıldızların Ölümü 3: Nötron Yıldızı Ve Kara Delik

Yazı dizimizin daha önceki bölümlerinde düşük kütleli yıldızların sonu olan kara cüceler ve orta kütleli …