KOZMİK ANAFOR
Dünya Kozmik Anafor Arşivi Popüler Bilim

İstanbul’dan Bakıldığında Uludağ Görülür Mü?

Bu yazıyı yaklaşık 2 dakikada okuyabilirsiniz.

“Galata Kulesi diye nam salmış bu heybetli yapının tepesinde, yalı adamlarının dürbünle, yiğitlerin ise çıplak gözle Bursa kentinin Ulu Dağını seçtikleri söylenegelmiştir.”

Yukarıdaki cümle, İhsan Oktay Anar’ın “Puslu Kıtalar Atlası” kitabında geçer. Ve evet, İstanbul’dan bakıldığında Uludağ görülür. Kısa cevap bu ama, hadi biraz hesap kitap yapalım:

Dünya mükemmel bir küre değildir ama, hesabı kolaylaştırmak adına öyle olduğunu varsayıp yarıçapını 6,378,137 metre kabul edelim. Gerçekle aradaki fark çok küçük olduğundan bunu yapmamızda herhangi bir sakınca yok; sonucu etkilemeyecektir.

Ufuk mesafesi hesaplama aracı için tıklayın

Üstteki şekilde C Dünya’nın merkezini, H ufku, O gözlemcinin bulunduğu noktayı temsil ediyor; Dünya’nın merkezi (C), gözlem yüksekliği (O) ve ufuk (H) noktaları bir dik üçgen meydana getiriyor. Dünya’nın yarı çapı (r) ve deniz seviyesinden gözlem yüksekliği (v) bilindiği için, Pisagor teoremini kullanarak ufkun uzaklığını (OH) hesaplayabiliriz:

r2 + OH2 = (r+v)2

Örneğin deniz kıyısındaki bir rıhtımda durup ufka baktığınızda, göz hizanızın deniz seviyesinden 3 metre yüksekte olduğunu varsayarsak, ufuk durduğunuz noktadan 6.2 km uzakta olacak. Bu mesafenin ilerisindeki cisimler, eğer yeterince yüksekte değillerse yani ufkun altında kalıyorlarsa görülemeyeceklerdir.

İsterseniz kendi belirleyeceğiniz yüksekliğe göre ufkun uzaklığını veren hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Bu hesapla İstanbul’daki yüksekliğimizi 30 m civarı kabul ederek (Yarımada’nın ortalama rakımı) ufkun uzaklığını 19-20 km olarak buluruz. Şüphesiz Uludağ daha uzakta. Görülebilmesi için uzaklık ve yüksekliğine göre çözüme yeni bir hesap eklemek gerekir.

Ya da gözlem noktası olarak Uludağ’ın zirvesini kabul edip, buranın ufukunu hesaplarız. Bu ufkun içinde kalan ve teorik olarak görülebilir her nokta aynı zamanda Uludağ’ı görüyor demektir. Uludağ’ın zirvesi 2543 m yükseklikte. Yukarıdaki hesapla Uludağ zirvesinin ufuk uzaklığını 180 km olarak buluruz. İstanbul’un uzaklığı ise yaklaşık 105 km. Bu da Uludağ’ı teoride görebileceğimiz anlamına gelir.

İstanbul Maltepe Sahili’nden Uludağ’ın görünümü.

 

Pratikte ise atmosfer (sis, nemlilik vs) çoğunlukla buna izin vermez. Hava şartlarının izin verdiği sayılı günlerde bu fırsat iyi değerlendirilmeli.

• • •

Bu yazı, ilk olarak atroturk.net sitesindeki yayınlanmış, yazarın izni ile Kozmik Anafor’a eklenmiştir. Yazının orjinaline https://astroturk.net/uludag-istanbuldan-gozukur-mu/ linkinden ulaşılabilir.