Lityum ve Ötegezegen Keşifleri

Lityum, hidrojen ve helyum’dan sonra evrendeki en hafif elementtir. Ayrıca, büyük patlama sırasında hidrojen ve helyum ile birlikte (çok az miktarda olsa da) oluşan elementler arasında yer alır.

Şu aralar ise, çabuk yoldan uzak yıldızların çevresinde gezegen olup olmadığını anlayabilmemizi sağlayan bir element haline dönüştü. Güneş Sistemi dışında ötegezegen (exoplanet) arayışları içinde birkaç yıl önce keşfettik bu durumu. Böylelikle, çevresinde gezegen barındıran yıldızları farketmek çok daha kolaylaştı:

Lithium_paraffin
Lityum, çok hafif bir elementtir. Öyle ki, su yüzeyinde rahatlıkla batmadan yüzebilir. Ayrıca, kullanım alanları açısından günümüzün elektronik teknolojisinde vazgeçilmez bir yeri vardır.

 

Lityum, “hassas” bir elementtir ve 1.5 milyon derecenin üzerindeki sıcaklıklarda varlığını sürdüremeyip bozunarak başka elementlere dönüşür. Dolayısıyla, bir yıldızda var olan lityum, yıldızın yüksek sıcaklığı nedeniyle zamanla yok oluyor. Fakat yıldızın çevresinde bir gezegen veya gezegen oluşum kuşağı mevcutsa, “serin” olan bu ortamlardan gelip yıldıza düşen meteor, kuyruklu yıldız vs gibi cisimler sayesinde yıldızın üst katmanlarında lityum var olabiliyor.

Örneğin Güneş’in lityum bakımından zengin olmasının nedeni, sürekli üzerine düşen asteroidler, kuyrukluyıldızlar ve geçmişte yutmuş olabileceği bazı gezegenler. Dolayısıyla bir yıldızın ışığında lityuma ait bir “tayf” görürseniz, bilin ki çevresinde bir gezegen kuşağı var. Eğer lityum tayfına rastlamıyorsanız, orada gezegen olma olasılığı çok düşüktür.

lityum-tayf
Bir yıldız ışığının tayfında bulunan lityum (ve diğer bazı elementlerin) çizgileri. Tayf analizi, yıldızların ve diğer gökcisimlerinin hangi kimyasal yapıya sahip olduğunu anlamamızın yegane yoludur.

 

Bunu bilen gökbilimciler, bir yıldızın çevresinde gezegen aramadan önce yıldızın tayfını kontrol ederek lityumun varlığını ararlar. Eğer yıldızın ışık tayfından lityum izleri fazla ise, çevresinde gezegen arayışları için harcanacak emeğe değer olduğu düşünülerek araştırmalara başlanılır. 

Ancak, anlamış olduğunuz gibi lityumun varlığı tek başına gezegen keşfi sağlayan bir olgu değil. Sadece, bir yıldızın çevresinde gezegen olup olmadığına yönelik bize ipucu veriyor. Gezegenin keşfi için daha başka yöntemler gerekli.

Zafer Emecan

image_printPDF Kaydet & Yazdır

Yazar: Zafer Emecan

Bir astronomi işçisi. Kozmik Anafor'un kurucusu, her şeyi ve hiçbir şeyi. İçinden atamadığı gökbilim sevgisini kaleme, klavyeye, araştırmalara dökmeye çalışan, haddini bilen, ama bazen aşan bir amatör astronom.

Keşfet!

Wirtanen Kuyruklu Yıldızı Çıplak Gözle Görülebilecek Mi?

Son günlerde basında Wirtanen (46P/Wirtanen) Kuyruklu Yıldızı’nın 13-16 Aralık 2018 tarihleri arasında çıplak gözle dahi …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.