Amatör Astronomi Tüm Yazılar

Gök Cisimlerinin Açısal Büyüklüğünü Bulmak


Bazı kaynaklarda; “Dolunay gökyüzünde 0,5 derecelik alan kaplar” veya “Orion Nebulası 10 derecelik bir alana yayılmıştır” şeklinde ibareler görüyorsunuz (belki de görmüyorsunuz). Peki nedir bu “derecelik alan”?

Bu, aslında bildiğiniz 360 derecelik çember ile aynıdır. Gökyüzünü boydan boya çember biçimde 360 parçaya bölerseniz, her parça 1 derece olur. Tabi biz bir ufuktan diğer ufka en fazla 180 derecelik bölümünü görebiliriz. Işte, gökyüzünü böyle açılara bölebiliyorsak, bir gezegenin, yıldızın veya herhangi objenin kaç derecelik alan kapladığı özel, havalı görünüşleri olan alangirli aletlerle ölçümlenip belirlenebilir. Ölçülen bu değere “açısal büyüklük” veya “açısal çap” denilir.

acisalcap47

Tabi böyle süper havalı görünüşlü aletleriniz olmadan da kabaca açı ölçümü yaparak gökyüzünde “kaç derecelik” bir alana baktığınızı ölçebilirsiniz. Kolunuzu dümdüz gökyüzüne doğru uzatın ve en üstteki fotoğrafta görüldüğü şekilde ellerinizi, parmaklarınızı biçimlendirin. Örneğin küçük parmağınızın ucu, kolunuzu iyice öne uzattıktan sonra yaklaşık 1 derecelik alan kaplar. Görselin alt kısımda ise konuyu iyice anlayabilmeniz için başka bir örnek verilmiş. “1 derece” 60’a bölündüğünde “ark dakika” dediğimiz daha küçük bir birime dönüşür. 1 ark dakikayı da yine 60’a böldüğünüzde “ark saniye”yi bulursunuz. Resimde gördüğünüz bozuk parayı (Burada 1 Penny gösteriliyor ama, bizim 25 kuruş da olur) kendinizden 4 km öteye koyduğunuzda, bakış açınızda kapladığı alan “1 ark saniye” yani yaklaşık olarak 0.0003 derecedir. Bu açısal büyüklük konusuyla ilgili daha kapsamlı bir yazımız da mevcut. Dilerseniz buradan okuyabilirsiniz.

Gökcisimlerinin “gökyüzünde kapladığı alan” konusunu anladığınızı düşünerek, bazı gezegen ve yıldızların buradan baktığımızda ne kadarlık bir gökyüzü parçasını işgal ettiklerini örnekleyelim. Hoş, anlamamış olsanız da yine örnekleyeceğim:

• 640 ışık yılı uzaklıktaki Betelgeuse yıldızı> 0.04 ark saniye,
• 8 ışık yılı uzaklıktaki Sirius yıldızı> 0.006 ark saniye,
• 450 ışık yılı uzaklıktaki Ülker (Pleiades) yıldız kümesi> 20 ark dakika,
Neptün gezegeni> yaklaşık 2.2 ark saniye,
Venüs gezegeni> en yakın olduğu zaman 66, en uzak olduğu zaman 9.5 ark saniye,
• Güneş> 0.5 derece (30 ark dakika) alan kaplar.

Belki biraz karışık oldu; ama bu kadar anlatabildim. Anlamayanlar sıkıntı yapmasın Barış Manço’da zamanında aynı dertten muzdaripmiş

Zafer Emecan

Hep daha fazla okumak gerekir...

Yazar Hakkında

Zafer Emecan

Bir astronomi işçisi. Kozmik Anafor’un kurucusu, her şeyi ve hiçbir şeyi. Alakasız üniversiteler bitirmiş olmasına rağmen, içinden atamadığı gökbilim sevgisini kaleme, klavyeye, araştırmalara dökmeye çalışan, haddini bilen, ama bazen aşan amatör bir bilimci.